Współczesna edukacja a wektory przemian cywilizacyjnych.

Po II wojnie światowej Europa znalazła się w zależności od dwóch mocarstw: Stanów Zjednoczonych Ameryki i Związku Radzieckiego.

Pojęcie „jedność Europy” w aspekcie światopoglądowym, politycznym, ekonomicznym zastępowała kategoria „dualizm rozwojowy”. Konsekwencją tej dychotomii była tzw. zimna wojna; jej dalszym następstwem stała się swoista detronizacja Europy na forum międzynarodowym. Pierwszeństwo zdobywały wzory amerykańskie – zaczęły się upowszechniać od rozwiązań gospodarczych przez postawy społecznopolityczne, w tym sferę kultury;  przejmowanie wzorów zwykło się określać mianem „amerykanizacji”. Jej specyfika zawiera się w lansowaniu powiązań łatwych, prostych, przyjemnych w recepcji, ukierunkowanych na masowego odbiorcę.

W kulturowym rozwoju społeczeństwa nierzadko wyróżnia się cztery typy jednostek aktywności politycznej: − „twórcy” – ludzie wytwarzający nowe idee, pomysły, rozwiązania organizacyjne, doskonalące infrastrukturę cywilizacyjną; są to jednostki pomnażające dziedzictwo kulturowe oraz je przeobrażające; „pracownicy” – ludzie, którzy aktywnością i działalnością życiową zorientowani są nie na pomnażanie dziedzictwa kulturowego, a dbają jedynie o utrzymanie jego stanu; jest to tzw. „średnia społeczność” zawodowa, − „nieprodukcyjni” – ludzie niemogący utrzymać się samodzielnie, którzy wymagają opieki, a w tym dzieci, osoby chore, inwalidzi, osoby w podeszłym wieku, − „dewianci” – ludzie, których aktywność życiowa nierzadko przynosi szkody społeczeństwu.

W kształtowaniu globalnych wartości zwraca się uwagę na konieczność zorientowania edukacyjnego na zjawiska i procesy przyszłościowe. Zauważa się, że myślenie o przyszłości jest powinnością obywatelską jednostki. W prognozowaniu ważne jest stosowanie podejścia naukowego. Współczesna edukacja staje się w coraz większym stopniu zależna od środków masowego przekazu, a w tym zwłaszcza od telewizji i internetu.

Za ich pośrednictwem odbywa się przekazywanie i upowszechnianie wiadomości, opinii, propagowanie wzorów postaw, zachowań. Kreują one bohaterów, jak też kompromitują ich i niszczą. Zauważa się, że ogłupiają one ludzi wykształconych a kształcą tych, którzy prowadzą ogłupiające życie. Informacje przekazywane przez media mają swoją specyfikę. Cechuje je chwilowość, szybkie zaspokojenie ciekawości ukierunkowane na reakcję emocjonalną. Nie pojawia się przy tym aspekt refleksyjności, uporządkowania, a nawet sensu przekazywanych informacji. Z założenia każde zagadnienie powinno być przekazywane jako lekka, łatwa, przyjemna i niezmuszająca do myślenia rozrywka. Telewizja i internet stworzyły nowy typ człowieka (homo mediorum).

Homo mediorum jest jednostką „odrywającą się” od sztuki czytania. Zadowala się wymiarami widzialności i słyszalności. Proces czytania wymaga wysiłku intelektualnego i psychicznego. Czytanie wymaga określonej dyscypliny organizacyjnej; telewizję zaś można oglądać mimochodem. Człowiek medialny przyjmuje często bezkrytycznie przekazywane mu obrazy, nie analizuje ich celu, intencji, wymowy itp. Konsekwencją tej rzeczywistości jest osłabienie pamięci znaczeniowej, refleksyjności poznawczej. Telewizja powoduje, że człowiek nierzadko przestaje myśleć logicznie. Ilość informacji czyni, że myślenie odbywa się obrazami.

W ogólnej refleksji można stwierdzić: 1. Wykształcenie staje się jednym z podstawowych kryteriów stratyfikacji społecznej. 2. Wobec potrzeb wielce zróżnicowanego kształcenia koniecznością stają się „poziome” podmioty organizacji kształcenia na różnych jego poziomach. Współczesna edukacja a wektory przemian cywilizacyjnych. 3. Poziom rozwoju cywilizacyjnego stawia coraz większe wyzwania przed nauczycielami; oczekuje się od nich pełnienia funkcji twórców i wychowawców, przewodników w procesie edukacyjnym. 4. W procesie edukacyjnym zaznacza się daleko posunięta demokratyzacja, wyrażająca się w relacjach nauczyciel (mistrz) – uczeń, student, słuchacz; np. dzięki urządzeniom informatycznym ujawnia się możliwość nawiązania bezpośrednich kontaktów między obiema stronami, a w tym szybkie zaspokajanie potrzeb edukacyjnych. 5. Informatyczne formy edukacji ujawniają też zjawiska określane mianem „niebezpiecznego ryzyka”, m.in. uniwersalizując wiedzę o świecie, powodują spłycanie treści patriotycznych, moralnych, lokalnych.

Andrzej Chodubski  – Współczesna edukacja a wektory przemian cywilizacyjnych. Studia Gdańskie.
Wizje i rzeczywistość 9, 9-21  2012